مثل ساير پديده‌هاى حياتى اقتصادى در نتيجه اصلاحات غازان خان بود . در زمان حكومت او ( 703 - 694 / 1304 - 1295 ) واحد جديدى از مسكوكات رواج يافت : يعنى دينار نقره معروف به دينار رايج . يك دينار رايج ( نقره ) معادل با شش درهم بود . طبق نوشته رشيد الدين ، دينار رايج در زمان غازان خان 3 مثقال ( در آن زمان 3 / 4 گرم ) وزن داشت . لذا هر دينار 9 / 12 گرم بود . مسكوكات درهم ( 15 / 2 گرم ) و نيم درهم نيز وجود داشت كه همه نقره‌اى بود « 1 » . واحد شمارش ، تومان ( از واژه تومن Tumen يعنى ده هزار ) معادل / 10000 دينار بود . تا اواخر قرن هيجدهم تومان نقره‌اى ضرب نشد تا آنجا كه در دوره مورد بررسى ما از مسكوكات تومان نقره‌اى خبرى نبود . غازان خان در اصلاح سكه رايج ، « تومان چين » را الگو قرار داد كه مركب از 10000 بالش شش دينارى بود « 2 » . به هرصورت سنت اسلامى اين معيارسازى دوره غازان خان را به‌هم زد و دينار را واحد سكه طلا و درهم را واحد سكه نقره قرار داد . در ايران از دوره حكمرانى مغولان تا نابودى نهايىشان ، سكه درهم از اجزاء سنجيده دينار ( نقره ) بود و اين در جاى خود اساس شمارش كل نظام پولى ايران در قرون بعد محسوب مىشد ؛ گو اينكه در مراحل بعدى ضرب نشد و ارزشهاى پولى ديگر رواج يافت . پىآمد آن ضرب مسكوكات مهم با اسمهاى مختلف بود و ارزش دينار اين مسكوكات نشاندهنده ارزش پول ايران در خلال قرون مورد بحث ما و ارزش طلاى دينار و تومان در ادوار مختلف و برخى از عقايد ارائه شده ، شاهدى براين مدعاست . يكى از مقاصد غازان خان اتخاذ اصطلاح دينار در درجه اول به واحدى از پول نقره بود و اين مسأله از اينجا معلوم مىشود كه هيچ يك از مسكوكات طلاى غازان ، دينار ناميده نمىشد ( يا جزئى از يك دينار و يا يك درهم باارزش ثابت ناميده مىشد ) . اين مسأله مغاير اين واقعيت بود كه سكه طلاى يك مثقالى غازان از نظر وزن مطابق با يك سوم يك دينار و يا دو درهم بود . از آنجا كه وزن يك سكه طلا به اندازه يك درهم ( 2 1 مثقال يا 15 / 2 گرم ) بود لذا اصطلاح نيم‌مثقال با سنجيدگى كامل ، بدان اطلاق مىشد . معيار غازان خان براى دينار رايج سه مثقالى ( 9 / 12 گرم ) مىتوانست براى چندين سال كارآيى داشته باشد . در زمان ايلخان ابو سعيد ( 36 - 717 / 35 - 1317 ) دينار نقره فقط 4 / 8 گرم وزن داشت ؛ ولى دينار رايج اصلى همچنان واحد شمارش بود .

--> ( 1 ) - رابينو ، مسكوكات ، مدالها و مهرها ، ص 4 ؛ اسميت ، « مسكوكات نقره » ، صص 18 به بعد ؛ درخصوص فرق بين دينار رايج و دينار رابح نگاه كنيد به هرمان و دورفر ، « Ein Per sischmongolisher Erlass » ، ص 17 ، يادداشت 60 . ( 2 ) - بارتولد ، « Die Persische inschrift » ، صص 251 به بعد ؛ شروتر ، صص 697 به بعد .